Behandel elke onverwachte oproep, elk bericht of elke video die vraagt om geld, een code of snelle actie als een mogelijke deepfake, en controleer het via een tweede kanaal voor je iets doet. AI kan vandaag een stem kopiëren uit een paar seconden audio, een foutloos bericht schrijven in perfect Nederlands of Frans en een bekend gezicht in een video zetten, waardoor de oude waarschuwingssignalen zoals slechte spelling of een vreemd accent je niet langer beschermen. Deze gids zet de signalen op een rij die nog wel werken voor oproepen, berichten en video's, en de ene check waar een oplichter geen controle over heeft: ophangen en de persoon terugbellen op het nummer dat je al hebt opgeslagen.
Deepfake betekenis: wat is een deepfake?
Een deepfake is een video, afbeelding of audiofragment die met artificiële intelligentie is gemaakt of aangepast, zodat iemand iets lijkt te zeggen of te doen wat die persoon nooit heeft gezegd of gedaan. Het woord combineert "deep learning", de AI techniek erachter, en "fake". Deepfakes begonnen als gezichtswissels in video's, maar vandaag valt ook een gekloonde stem aan de telefoon of een bericht geschreven door AI dat een echte persoon nadoet onder de term.
Hoe herken je een oproep gemaakt met AI?
Hang op bij elke oproep die je onder druk zet om te betalen, een code te delen of iets te bevestigen in je bankapp, ook als de stem precies klinkt als iemand die je kent. Een frauduleuze oproep met een gekloonde stem of een stem gemaakt met AI is een vorm van vishing, kort voor voice phishing, en het is de deepfake die je het vaakst op je gsm zult tegenkomen. Let op deze signalen:
Druk en haast. De beller heeft nu meteen geld nodig, een betaalbevestiging in je bankapp of een code uit een sms, en vraagt je om het aan niemand te vertellen.
Een licht vlakke of robotachtige stem. De stem mist misschien natuurlijk ademhalen, emotie of de kleine geluidjes die mensen maken terwijl ze nadenken.
Vreemde pauzes. Live AI stemmen wachten vaak even voor elk antwoord, terwijl het systeem de reactie maakt.
Te weinig of te perfect achtergrondgeluid. Een echte oproep vanuit een drukke straat klinkt zelden als een stille studio.
Vage antwoorden op persoonlijke vragen. Een kloon kan een stem kopiëren, maar weet niet wat je vorige zondag hebt gegeten.
Onthoud dat het nummer op je scherm niets bewijst. Het nummer van de beller kan vervalst worden met spoofing, waardoor een oproep een bekend nummer of zelfs het echte nummer van je bank kan tonen, terwijl iemand anders belt.
Hoe herken je een bericht gemaakt met AI?
Beoordeel een bericht op wat het je vraagt te doen, niet op hoe goed het geschreven is, want AI schrijft vandaag foutloze tekst in elke taal en goede grammatica bewijst niets meer. Let op deze patronen:
Een nieuw nummer met een bekend verhaal. De klassieker is "Hallo mama, mijn gsm is kapot, dit is mijn nieuwe nummer", gevolgd door de vraag om een dringende rekening te betalen.
Een link of bijlage die je niet verwachtte, vaak om iets te "bevestigen", te "deblokkeren" of te "updaten".
Weigeren om te bellen. De afzender heeft altijd een reden waarom een telefoongesprek of videogesprek nu onmogelijk is.
Emotionele druk. Angst, schuldgevoel of opwinding worden gebruikt om te voorkomen dat je twee keer nadenkt.
Hoe herken je een video gemaakt met AI?
Vertraag de video en kijk naar de ogen, de lippen en de randen van het gezicht, want daar toont een deepfakevideo nog altijd zijn fouten, of het nu gaat om een bekende persoon die een belegging aanprijst of een familielid in een videogesprek. Controleer deze details:
Ogen en knipperen die onnatuurlijk lijken, of een gezicht dat amper beweegt terwijl de persoon praat.
Lippen die niet bij de woorden passen.
Wazige randen rond het gezicht, het haar, de oren of een bril, vooral als het hoofd draait.
Licht en schaduwen die niet overeenkomen tussen het gezicht en de achtergrond.
Handen, tanden en juwelen die van vorm veranderen of verdwijnen.
Controleer daarna de bron. Zoek dezelfde clip op betrouwbare nieuwssites, doe een omgekeerde zoekopdracht op afbeeldingen met een screenshot en kijk wie de video als eerste heeft gepost. Een video met een bekend gezicht die alleen bestaat op één onbekend account is een sterk waarschuwingssignaal.
Deepfake waarschuwingssignalen in één oogopslag
Formaat | Veelvoorkomende waarschuwingssignalen | Beste check |
|---|---|---|
Oproep | Haast, vlakke stem, vreemde pauzes, een bekend nummer | Ophangen en terugbellen op het nummer dat je hebt opgeslagen |
Bericht | Nieuw nummer, onverwachte link, bellen kan niet | De persoon bellen op het oude nummer of een persoonlijke vraag stellen |
Video | Onnatuurlijk knipperen, lippen niet synchroon, wazige randen | Dezelfde video zoeken op betrouwbare nieuwssites |
De check die altijd werkt
Controleer elke ongewone vraag via een tweede kanaal voor je iets doet. Beëindig de oproep of chat, en neem dan zelf contact op met de persoon of het bedrijf via een nummer of app die je al vertrouwt. Dit werkt omdat je helemaal niets hoeft te herkennen, terwijl waarschuwingssignalen en detectietools achterop raken telkens de technologie beter wordt. Een echt familielid zal het begrijpen, en een echte bank zal je nooit om codes of betaalbevestigingen vragen aan de telefoon.
Veel gezinnen spreken vandaag een codewoord af, een kort woord of een vraag die alleen zij kennen en die iedereen kan stellen tijdens een onverwachte oproep. Het is in een minuut geregeld en werkt zelfs tegen de meest overtuigende deepfake stem.
Wat doe je als je denkt dat je doelwit was in België?
Beëindig het gesprek, betaal niets en deel geen enkele code, en gebruik daarna het juiste contact voor jouw situatie:
Situatie | Wat je doet |
|---|---|
Je hebt bankgegevens gedeeld of geld overgeschreven | Bel meteen je bank of Card Stop op 078 170 170 |
Je kreeg een verdachte mail | Stuur hem door naar suspicious@safeonweb.be, beheerd door het Centrum voor Cybersecurity België |
Je bent geld kwijt of werd bedreigd | Doe aangifte bij de lokale politie en bewaar screenshots, nummers en berichten als bewijs |
Telecom die voor jou werkt
Eerst controleren en dan pas handelen, en verwacht dezelfde eerlijke antwoorden van het bedrijf achter je gsm. Firsty bouwt telecom die voor jou werkt, niet tegen jou: geen simkaart om te wisselen als je reist, je eigen nummer dat overal bereikbaar blijft en geen onverwachte factuur. Elke verbinding die Firsty verkoopt, verbindt ook iemand in België die het nodig heeft, niet als liefdadigheid, maar omdat het bedrijf zo werkt. Er beweegt iets, dus houd in de gaten wat Firsty aan het bouwen is en ontdek meer op Firsty.app.
FAQ
Wat is een deepfake?
Een deepfake is een video, afbeelding of audiofragment die met artificiële intelligentie is gemaakt of aangepast, zodat een echte persoon iets lijkt te zeggen of te doen wat die nooit heeft gedaan. De betekenis van deepfake komt van "deep learning" en "fake", en vandaag valt ook een gekloonde stem in een frauduleuze oproep onder de term.
Kan AI een stem klonen uit een kort fragment?
Ja. Huidige tools om een stem te klonen kunnen de klank van een stem kopiëren uit amper een paar seconden audio, bijvoorbeeld uit een video op sociale media of de begroeting van je voicemail. Een gekloonde stem kan overtuigend klinken in een kort gesprek, en daarom is controleren via een tweede kanaal belangrijker dan de stem vertrouwen.
Wat is vishing?
De betekenis van vishing is voice phishing: een vorm van oplichting waarbij een crimineel je belt en zich voordoet als iemand die je vertrouwt, zoals je bank, de politie of een familielid, om geld, codes of persoonlijke gegevens te krijgen. AI maakt vishing overtuigender, omdat oplichters nu gekloonde stemmen en vervalste nummers kunnen gebruiken.
Bestaat er een app die oproepen of video's gemaakt met AI herkent?
Er bestaan tools die een stem of deepfake proberen te detecteren, maar geen enkele is betrouwbaar genoeg om er blind op te vertrouwen, en nieuwe AI modellen misleiden ze regelmatig. Vraag je je af "is dit AI?", gebruik zo'n tool dan hoogstens als extra signaal en controleer een ongewone vraag altijd door zelf contact op te nemen met de persoon of het bedrijf.
Moeten video's gemaakt met AI een label krijgen in de EU?
Ja, volgens artikel 50 van de Europese AI Act moeten organisaties die deepfakes publiceren melden dat de inhoud kunstmatig is gemaakt of bewerkt, en die verplichting geldt sinds 2 augustus 2026. Oplichters negeren die regels, dus een ontbrekend label bewijst nooit dat een video echt is.
Waar meld je oplichting met een deepfake in België?
Stuur verdachte mails door naar suspicious@safeonweb.be en doe aangifte bij je lokale politie, zeker als je geld kwijt bent. Heb je bankgegevens gedeeld of een betaling gedaan, bel dan meteen je bank of Card Stop op 078 170 170 om je kaarten te laten blokkeren.
Hoe herken je de "Hallo mama" fraude op WhatsApp?
De "Hallo mama" fraude begint met een bericht van een onbekend nummer waarin iemand zegt je kind te zijn, met een nieuwe gsm of een kapotte telefoon, en al snel vraagt om een dringende rekening te betalen. AI maakt die berichten geloofwaardiger, omdat ze de schrijfstijl van een echte persoon kan nadoen. Bel je kind op het oude nummer dat je hebt opgeslagen voor je iets betaalt.
